– लगभग पौने तीन सय वर्ष अर्थात २८० वर्षमा एउटा क्रमभंग भएको थियो । जब राजा नर भुपाल शाह र रानी कौशल्यावतीको कोखबाट जन्मेको उनको जेष्ट सूपुत्र पृथ्वी नारायण शाह राज गद्दीमा आसीन भएका थिए । नेपाली सम्वत अनुसार १७९९ चैत्र २५ गते पृथ्वीनारायण शाहको राज्यभिषेक भएको थियो । त्यो समय काल परिस्थितिका मुल्यङ्ककाकन नगरि […]

कार्ल माक्र्स (१८१८–१८८३) ले प्राचीन युनानको सहज भौतिकवाद र द्वन्द्ववाद, विशेषतः कान्टदेखि हेगेलसम्म विकसित हुँदै गएको जर्मन शास्त्रीय दर्शन हेगेलको द्वन्द्ववाद र फायरवाखको भौतिकवादको गम्भीर अध्ययन गर्नुभयो । हेगेलमा द्वन्द्ववादको चरम विकास भएको थियो तर उनी आदर्शवादी थिए । फायरवाखमा भौतिकवादको राम्रो विकास भएको थियो तर उनी अधिभूतवादी धार्मिक नैतिक क्षेत्रमा आदर्शवादी थिए । माक्र्स […]

यो तथ्यांक निकै बर्ष झण्डै डेढ दशक अर्थात १२ बर्ष जति पहिलाको हो । राष्ट्रिय योजना आयोगले १४ बर्ष अघि सन् २०१४ मा गरेको एउटा अध्ययन र संयुक्त राष्ट्रसंघले १६ वर्षअघि सन् २००९ मा गरेको अर्को अध्ययन प्रतिवेदन दुबैले एउटै कुरा दर्शाएका थिए । बास्तबमा ती दुइ प्रतिबेदनले हाम्रो देशको असमान विकासको अत्यन्तै चूनौतिपूर्ण र […]

आगामी फागुन २१ को निर्वाचनमा भाग लिने तयारीमा रहेका दलहरु यतिबेला आ–आफ्नो चुनावी घोषणापत्र लेख्ने अभियानमा जुटेका छन् । खासमा चुनावी घोषणापत्रका आधारमा उम्मेदवारी दिनुपर्नेमा उम्मेदवारीपछि चुनावी घोषणपत्र लेखिन थालेका कारण यस पटक दलहरुको घोषणापत्र केवल औपचारिकतामा सीमित रहने देखिएको छ । त्यसमा पनि दलहरुले आ–आफ््नो विधान र पार्टीको राजनीतिक प्रतिवेदनलगायतका कुराहरुलाई पनि खासै ध्यान […]

आजको तीब्र गतिले बद्लिदो बिश्व परिप्रेक्षमा एकाएक जस्तो किसिमल गएको सोमबार राती अमेरिका र भारत बीच एउटा निकै गम्भीर प्रकृतिको ब्यापार सम्झौताको घोषणा गरियो । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी बीच भएको यो ब्यापार सम्झौताको घोषणा पनि ‘अपरेशन सिन्दूर’ नामको भारत–पाकिस्तान युद्ध बिराम सम्झौताको घोषणा डोनाल्ड ट्रम्पले गरेजस्तै किसिमले गरेको देखियो […]

नेपाल भौगोलिक रूपमा सानो भए पनि रणनीतिक दृष्टिले अत्यन्तै संवेदनशील राष्ट्र हो किनभने दुई शक्तिशाली छिमेकी देश भारत र चीनको बीचमा अवस्थित नेपाल सधैं अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिहरूको चासोको केन्द्रमा रहँदै आएको छ । नेपालमा वामपन्थी जनमत धेरै राम्रो भएको देश पनि हो । यही भू–राजनीतिक अवस्थाका कारण नेपालको राजनीतिमा विदेशी चलखेल बारम्बार बढेको देखिन्छ । इतिहासलाइ […]

आज विश्व विभिन्न समस्याले ग्रसित भएको छ । कहीँ सामाजिक त कहीँ सांस्कृतिक कहीँ आर्थिक समस्यै समस्याले मानव पीडित मात्रै होइन भोकमरीले पनि मरिरहेका छन् । अर्कातिर विश्वमा केही थोरै मानिस दुनियाँका मालिक बनिरहेका छन् केही राष्ट्रहरु हतियार निर्माणमा प्रतिस्पर्धा गरी एकअर्कालाई दबाउन प्रयत्न गरिरहेका छन् । केही थोरैमा संसारको कुल आम्दनीको ८०%थुपारिए को छ […]

विषय प्रवेश                 माक्र्सवाद सर्वहारा श्रमजीवि वर्गको मुक्तिको सिद्धान्त हो । कार्ल माक्र्स (सन् १८१८ – १८८३) र फ्रेडरिक एंगेल्स (सन् १८२० – १८९५) द्वारा सन् १८४८ मा कम्युनिष्ट घोषणा पत्र मार्फत माक्र्सवादको प्रतिपादन गरिएको हो । माक्र्सवाद एक वैज्ञानिक सिद्धान्त र सर्वहारा श्रमजीवि वर्गको उसको विश्व दृष्टिकोण हो । माक्र्सवादको दर्शन द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद हो […]

एक नाटकीय भू–राजनीतिक विकासएउटा निकै नाटकीय र गम्भीर महत्वको भू–राजनीतिक घटनाक्रममा, इरान, चीन र रूसले औपचारिक रूपमा जनवरी ३० का दिन एक व्यापक रणनीतिक सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका छन् । यसलाई यो २१औँ शताब्दीको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा सबैभन्दा निर्णायक मोडमध्ये एक सम्झौता मानिएको छ। सम्झौताको पूर्ण पाठ तीन सरकारहरूले चरणबद्ध रूपमा सार्वजनिक गर्दैछन्। तर तेहरान, बेइजिङ र […]

भ्रष्टाचारको मुहान कहाँबाट बग्छ भन्ने प्रश्नमा धेरैले ठेक्का, कर छली, प्रशासनिक मिलेमतो वा नीतिगत चलखेललाई औँल्याउने गर्छन् । तर राज्य संरचनाभित्र मौलाउँदै गएको भ्रष्टाचारको पहिलो ढोका भने प्रायः अदृश्य तर शक्तिशाली ढंगले निर्वाचनबाटै खुल्ने गरेको यथार्थलाई अब बेवास्ता गर्न सकिने अवस्था छैन । लोकतन्त्रको मूल आधार मानिने निर्वाचन जब पैसाको प्रतिस्पर्धामा सीमित हुन पुग्छ, त्यही […]